نورا احمدی فر
پاییز که از راه می‌رسد، دامنه شمالی البرز رنگ عوض می‌کند. راش‌ها زرد و مسی می‌شوند، انجیلی‌ها سرخ و ارغوانی و افراها نارنجی؛ مه صبحگاهی هم لای درخت‌ها می‌نشیند و هوای خنک، چادر زدن را دلچسب‌تر از هر فصل دیگری می‌کند. اگر دنبال جنگل‌های دیدنی شمال در پاییز هستید که فقط برای عکس گرفتن نباشند و بشود یک شب کنار آتش و زیر سقف برگ‌ها گذراند، این فهرست را برای همین نوشته‌ایم.
در ادامه هشت جنگل را از مازندران، گیلان، گلستان و حاشیه شمالی سمنان کنار هم گذاشته‌ایم؛ با موقعیت، راه رسیدن، شرایط کمپ و زمان تقریبی اوج رنگ‌ها. آخر مطلب هم جدول مقایسه، چک‌لیست کمپ پاییزی و چند پرسش رایج را می‌خوانید.
پیشنهادی: ۷ تا از بکرترین جنگل‌های شمال
چرا پاییز بهترین وقت برای کمپ در جنگل‌های شمال است؟
جنگل‌های شمال ایران بخشی از جنگل‌های هیرکانی‌اند؛ نواری کهن که از آستارا تا گلستان امتداد دارد و قدمتش به میلیون‌ها سال پیش برمی‌گردد. این جنگل‌ها در تیر ۱۳۹۸ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدند. بیشتر درختانشان پهن‌برگ و خزان‌کننده‌اند و همین باعث می‌شود از اواخر مهر تا اواسط آذر، دامنه‌ها مثل یک تابلوی رنگ‌روغن دیده شوند.
پاییز برای کمپ چند امتیاز دیگر هم دارد: پشه و رطوبت شرجی تابستان کم می‌شود، جاده‌ها به شلوغی تعطیلات تابستانی نیستند و آسمان بعد از باران‌های کوتاه، صاف و شفاف است. در عوض شب‌ها سردتر است و احتمال بارش بیشتر؛ پس انتخاب جنگل و تجهیزات اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. اگر اهل چادر نیستید یا همراهانتان بچه یا سالمند دارند، می‌توانید روزها در جنگل بگردید و شب را در یک ویلای گرم بگذرانید؛ گزینه‌های اجاره روزانه ویلا در شهرهای نزدیک این جنگل‌ها روی جاکجاست قابل مقایسه و رزرو است.
رنگ‌ها کی می‌رسند؟ نقش ارتفاع در زمان خزان
قاعده ساده این است: هرچه بالاتر، زودتر. جنگل‌های مرتفع مثل ابر و الیمستان معمولاً از نیمه دوم مهر رنگ می‌گیرند و تا اواسط آبان در اوج‌اند. جنگل‌های میان‌بند مثل دو هزار و لفور حوالی آبان بهترین حالت را دارند و جنگل‌های جلگه‌ای و نزدیک دریا مثل سی‌سنگان، نور، النگدره و گیسوم دیرتر از بقیه، یعنی از اواسط آبان تا اواسط آذر، نارنجی می‌شوند. البته بارش و سرمای هر سال این تقویم را چند روز جابه‌جا می‌کند؛ پس قبل از حرکت، عکس‌های تازه‌ای را که مسافران از همان منطقه منتشر کرده‌اند ببینید.
۱. جنگل ابر؛ قدم زدن روی دریای ابر
جنگل ابر در بخش بسطام شهرستان شاهرود و تقریباً روی مرز استان‌های سمنان و گلستان قرار دارد؛ حدود ۴۵ کیلومتر شمال‌شرقی شاهرود و در مسیر جاده‌ای که به آزادشهر می‌رود. نامش را از پدیده‌ای گرفته که آن را مشهور کرده است: هوای مرطوب دشت گرگان پشت دیواره البرز گیر می‌افتد و از عصر به بعد، ابرها از لابه‌لای دره‌ها بالا می‌آیند و جنگل را در خود فرو می‌برند. از نقاط بلندتر، منظره دریایی سفید را می‌بینید که نوک درخت‌ها از آن بیرون زده است.
این جنگل جزو بخش‌های ثبت‌شده هیرکانی در یونسکو است و از سال ۱۳۹۳ منطقه حفاظت‌شده به شمار می‌رود. راش، بلوط، ممرز، افرا، سرخدار و درختچه‌های اورس که روی زمین می‌خزند، در پاییز ترکیبی از زرد، قرمز و سبز تیره می‌سازند.
کمپ در جنگل ابر
بیشتر کمپ‌ها در محوطه‌های باز حاشیه جنگل و نزدیک دیدگاه‌های دریای ابر برپا می‌شوند. امکانات رفاهی تقریباً وجود ندارد، شب‌های پاییز به‌شدت سرد است و حیات‌وحش منطقه شامل خرس و گراز هم می‌شود. کیسه‌خواب با دمای آسایش پایین، آب کافی و غذای بسته‌بندی‌شده همراه داشته باشید و ورودی چادر را رو به دره باز نکنید؛ باد شبانه از همان سمت می‌وزد.
۲. جنگل الیمستان؛ مه، اسب‌های آزاد و چشم‌انداز دماوند
الیمستان نام روستایی کوچک در شهرستان آمل است که جنگل اطرافش در حدود ۴۰۰ هکتار منطقه حفاظت‌شده قرار دارد. می‌گویند نامش از گیاهی به اسم «الیما» گرفته شده که اردیبهشت در این دامنه‌ها می‌روید. پیش از رسیدن به جنگل از روستای لهاش می‌گذرید و هرچه بالاتر می‌روید، مه غلیظ‌تر و درخت‌ها انبوه‌تر می‌شوند. در روزهای صاف، قله دماوند از لابه‌لای درخت‌ها پیداست.
جاذبه‌ای که بیشتر طبیعت‌گردها از آن حرف می‌زنند، چال رستم است؛ دو گودال بزرگ نزدیک قله الیمستان (با ارتفاع حدود ۲۵۰۰ متر) که اهالی آن را جای زانوهای رستم می‌دانند. دشت‌های باز میان جنگل، جای مناسبی برای برپایی چادرند و اسب‌های محلی که آزادانه در آن‌ها می‌چرند، منظره را کامل می‌کنند.
نکته‌های کمپ در الیمستان
بخش پایانی راه خاکی و پرشیب است و در روزهای بارانی گل‌آلود می‌شود؛ خودروی شاسی‌بلند یا همراهی یک راهنمای محلی کار را ساده‌تر می‌کند. این جنگل زیستگاه خرس قهوه‌ای است؛ پس غذا را بیرون چادر رها نکنید و زباله را همان شب در کیسه دربسته داخل خودرو بگذارید. مسیرها با روبان‌های رنگی علامت‌گذاری شده‌اند، اما در مه سنگین بهتر است از کمپ دور نشوید. برای پیدا کردن اقامتگاه در شهر، فهرست اقامتگاه‌های آمل را ببینید.
۳. پارک جنگلی سی‌سنگان؛ کمپ خانوادگی بین جنگل و دریا
سی‌سنگان حدود ۲۷ کیلومتر غرب نوشهر، کنار جاده ساحلی نوشهر به نور قرار دارد. این پارک حدود ۶۰۰ هکتار وسعت دارد، در سال ۱۳۴۴ طراحی شد و از شمال به دریای خزر و از جنوب به دامنه البرز می‌رسد. ویژگی مهمش رویشگاه شمشاد هیرکانی است؛ درختچه‌ای همیشه‌سبز که در کنار برگ‌های زرد و قهوه‌ای پاییز، کنتراست جالبی می‌سازد.
سی‌سنگان یکی از ساده‌ترین گزینه‌ها برای کمپ خانوادگی در شمال است: نگهبانی، پارکینگ، سرویس بهداشتی و محوطه مخصوص اردو دارد و برای شب‌مانی با چادر هزینه جداگانه‌ای دریافت می‌شود. بخش ساحلی پارک برای قدم زدن کنار دریا مناسب است و بخش جنوبی، با انبوه شمشادها، حال‌وهوای جنگلی‌تری دارد. اگر بعد از کمپ چند روز دیگر در منطقه می‌مانید، اقامتگاه‌های نوشهر نزدیک‌ترین انتخاب‌اند.
۴. پارک جنگلی نور؛ آخرین بازمانده‌های جنگل جلگه‌ای
پارک جنگلی نور، که به نام بنیان‌گذارش پارک سعیدی آشتیانی هم شناخته می‌شود، در سال ۱۳۵۱ در شرق شهر نور ساخته شد و در ابتدا به خاطر نزدیکی به رستم‌رود، به همین نام خوانده می‌شد. ارزش اصلی آن این است که بخشی از معدود جنگل‌های جلگه‌ای باقی‌مانده ایران را حفظ کرده؛ جنگل‌هایی که در بیشتر نقاط شمال جایشان را به شالیزار و ساختمان داده‌اند. سپیدپلت، توسکا، ممرز، افرا و انجیلی درختان شاخص آن هستند.
دو دریاچه، آلاچیق، مسیر دوچرخه‌سواری، رستوران و سرویس بهداشتی از امکانات پارک است و برپایی چادر با پرداخت ورودی شبانه مجاز است. چون پارک به جاده اصلی نزدیک است، صدای خودروها گاهی به داخل می‌رسد؛ پس برای خواب آرام‌تر، از ورودی‌ها فاصله بگیرید. نزدیکی به ساحل نور هم یعنی می‌توانید صبح را با قدم زدن کنار دریا شروع کنید. برای اقامت چندروزه، اقامتگاه‌های نور را بررسی کنید.
۵. جنگل دو هزار؛ رودخانه، ماهی کبابی و دره‌های رنگی
جاده دو هزار در بخش خرم‌آباد شهرستان تنکابن، همراه رودخانه‌ای به همین نام، به دل جنگل‌های انبوه دهستانی می‌رود که روستاهایی مثل میانکوه و شانه‌تراش را در خود جا داده است. دره سه هزار هم در همسایگی آن قرار دارد. ارتفاع میانه این دره‌ها باعث می‌شود رنگ‌های پاییزی در آبان به اوج برسند و همزمان، صدای رودخانه و مه صبحگاهی فضای خاصی بسازد.
حاشیه رودخانه و محوطه‌های جنگلی کنار جاده از محبوب‌ترین جاهای کمپ در غرب مازندران است و پرورشگاه‌های ماهی قزل‌آلا در طول مسیر، شام کمپ را ساده می‌کنند. در فصل بارش، سطح آب رودخانه ممکن است سریع بالا بیاید؛ چادر را روی سکوی بلندتر و با فاصله از بستر رود بزنید. جزئیات مسیر، تفاوت دو هزار و سه هزار و برنامه پیشنهادی را در راهنمای کامل جنگل دو هزار و سه هزار نوشته‌ایم و برای اقامت هم می‌توانید اقامتگاه‌های تنکابن را ببینید.
۶. جنگل لفور؛ کمپ کنار دریاچه سد البرز
لفور در شهرستان سوادکوه شمالی و جنوب‌غربی شیرگاه قرار دارد. قلب منطقه، دریاچه سد البرز (سد لفور) است که روی بابل‌رود ساخته شده و جزیره کوچکی در میانه دارد. دامنه‌های اطراف دریاچه را جنگل انجیلی، راش و ممرز پوشانده و در آبان، انعکاس رنگ‌های پاییزی روی آب، یکی از عکس‌های محبوب مازندران را می‌سازد.
حاشیه دریاچه از قدیمی‌ترین جاهای کمپ در شرق مازندران است و قایق‌سواری و ماهیگیری (با مجوزی که از اواخر تابستان تا پایان زمستان صادر می‌شود) هم از تفریحات آن است. شنا در دریاچه توصیه نمی‌شود. آبشار گزو، دریاچه شورمست و پل ورسک هم در فاصله کوتاهی قرار دارند و می‌شود یک آخر هفته کامل را در این منطقه گذراند. اقامتگاه‌های منطقه را در صفحه اقامتگاه‌های سوادکوه پیدا می‌کنید.
۷. پارک جنگلی النگدره؛ پاییز نارنجی در دل گرگان
النگدره یک پارک جنگلی حدود ۱۸۵ هکتاری در بلوار ناهارخوران گرگان است؛ یعنی برخلاف بقیه جنگل‌های این فهرست، کافی است از هسته شهر چند دقیقه رانندگی کنید. رودخانه قلاشی از میانه پارک می‌گذرد و چند چشمه در نزدیکی آن جاری است. انجیلی، ممرز، توسکا، لرگ و افرا در آذر فرشی از برگ‌های نارنجی روی مسیرهای پیاده‌روی پهن می‌کنند و همین تصویر، النگدره را به یکی از نمادهای پاییز گرگان تبدیل کرده است.
ورود خودرو به داخل پارک ممنوع است و همین فضای آرامی برای پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری ساخته است. اردوگاه، سرویس بهداشتی، فروشگاه و اجاره دوچرخه از امکانات پارک است. النگدره بیشتر برای کسانی مناسب است که می‌خواهند کمپ پاییزی را با امکانات شهری ترکیب کنند یا برای اولین بار با بچه‌ها چادر بزنند. اگر وقت دارید، مسیر جاده ناهارخوران را تا ارتفاعات بالاتر ادامه دهید تا تفاوت رنگ‌ها را در ارتفاع‌های مختلف ببینید.
۸. جنگل گیسوم؛ جاده‌ای که از میان درخت‌ها به دریا می‌رسد
گیسوم روستایی در بخش اسالم شهرستان تالش است و شهرتش را مدیون جاده باریک و آسفالته‌ای است که از تونلی از درختان انبوه عبور می‌کند و مستقیم به ساحل خزر می‌رسد. خود جنگل حدود ۸۰ هکتار وسعت دارد و نزدیک به ۷۰ گونه گیاهی در آن ثبت شده است. فاصله‌اش تا هشتپر (مرکز تالش) حدود ۱۰ کیلومتر است و پارک جنگلی دکتر درستکار هم بخشی از جنگل‌های گیسوم را در بر می‌گیرد.
پارک جنگلی گیسوم آلاچیق و محوطه پیک‌نیک دارد و ترکیب جنگل و ساحل، آن را برای کمپ یک‌شبه جذاب می‌کند. نیمه دوم سال، به‌خصوص شب‌ها، هوای گیسوم سرد و مرطوب است؛ زیرانداز عایق و چادری با پوشش ضدآب کامل همراه داشته باشید. رنگ‌های پاییزی اینجا دیرتر از جنگل‌های مازندران می‌رسند و معمولاً از اواخر آبان دیدنی‌ترند. برای اقامت پیش یا پس از کمپ، اقامتگاه‌های تالش را ببینید.
جدول مقایسه جنگل‌های شمال برای کمپ پاییزی
| جنگل | استان / نزدیک‌ترین شهر | فاصله تقریبی از تهران | مناسب بودن برای کمپ | بهترین زمان رنگ پاییزی |
|---|---|---|---|---|
| جنگل ابر | سمنان / شاهرود | حدود ۴۵۰ کیلومتر | مناسب برای کمپ ماجراجویانه؛ بدون امکانات، شب‌های سرد | نیمه دوم مهر تا اواسط آبان |
| الیمستان | مازندران / آمل | حدود ۲۲۰ کیلومتر | عالی برای کمپ طبیعت؛ راه خاکی، زیستگاه خرس | نیمه دوم مهر تا اواسط آبان |
| سی‌سنگان | مازندران / نوشهر | حدود ۲۳۰ کیلومتر (از جاده چالوس) | بسیار مناسب برای خانواده؛ محوطه اردو، سرویس و نگهبانی | اواسط آبان تا اواسط آذر |
| پارک جنگلی نور | مازندران / نور | حدود ۲۱۰ کیلومتر (از جاده هراز) | مناسب؛ امکانات کامل، کمی صدای جاده | اواسط آبان تا اواسط آذر |
| دو هزار | مازندران / تنکابن | حدود ۲۶۰ کیلومتر | مناسب؛ کنار رودخانه، مراقب بالا آمدن آب | آبان |
| لفور | مازندران / شیرگاه (سوادکوه شمالی) | حدود ۲۴۰ کیلومتر (از جاده فیروزکوه) | مناسب؛ کمپ کنار دریاچه، قایق‌سواری | آبان |
| النگدره | گلستان / گرگان | حدود ۴۰۰ کیلومتر | مناسب برای کمپ آسان و خانوادگی؛ داخل شهر | اواخر آبان تا اواسط آذر |
| گیسوم | گیلان / تالش (هشتپر) | حدود ۴۰۰ کیلومتر | مناسب برای کمپ یک‌شبه جنگل و ساحل؛ هوای سرد و مرطوب | اواخر آبان تا آذر |
فاصله‌ها جاده‌ای و تقریبی‌اند و به مسیر انتخابی و ترافیک بستگی دارند. هزینه ورودی و شب‌مانی پارک‌های جنگلی هم هر سال تغییر می‌کند؛ پیش از سفر از نگهبانی یا منابع طبیعی همان شهر بپرسید.
چک‌لیست کمپ پاییزی در جنگل‌های شمال
- لباس لایه‌ای و ضدآب: اختلاف دمای روز و شب در جنگل‌های مرتفع زیاد است؛ یک لایه گرم، یک لایه بادگیر و کفش ضدآب حداقل‌هاست.
- چادر با پوشش کامل باران: باران پاییزی شمال ممکن است ساعت‌ها ادامه پیدا کند. زیرانداز ضدآب زیر چادر و کیسه‌خواب مناسب دمای پایین فراموش نشود.
- آتش فقط در محل مجاز: برگ‌های خشک پاییزی به‌سرعت آتش می‌گیرند. اجاق گازی کوچک امن‌تر است و هر آتشی را قبل از ترک محل یا رفتن به چادر، با آب تا آخرین اخگر خاموش کنید.
- هشدارهای هواشناسی را چک کنید: جاده‌های جنگلی بعد از بارش لغزنده می‌شوند و مه ممکن است دید را به چند متر برساند.
- زباله را برگردانید: هر چه با خود برده‌اید، با خود برگردانید؛ حیوانات وحشی به بوی غذا جذب می‌شوند.
- به کسی خبر بدهید: پوشش موبایل در عمق این جنگل‌ها ضعیف یا قطع است؛ مسیر و زمان برگشتتان را به یک نفر در شهر بگویید.
اگر تازه‌کار هستید و می‌خواهید قبل از سفر طولانی، کمپ را نزدیک‌تر امتحان کنید، فهرست کمپینگ اطراف تهران را ببینید.
شب‌مانی بدون چادر؛ اقامت نزدیک جنگل‌ها
همه همسفرها خواب روی زمین سرد را دوست ندارند و گاهی بارش‌های پاییزی برنامه کمپ را به هم می‌زند. در این حالت بهترین کار، رزرو یک اقامتگاه در شهر یا روستای نزدیک جنگل است: روز را در جنگل می‌گذرانید و شب به جایی گرم و خشک برمی‌گردید. اگر هم می‌خواهید سفر جنگل را با دیدن روستاهای ییلاقی ترکیب کنید، روستاهای دیدنی مازندران ایده‌های خوبی برای مسیرتان دارد. در جاکجاست می‌توانید عکس‌ها، امکانات، قوانین لغو و نظر مهمانان قبلی را پیش از پرداخت ببینید و با خیال راحت رزرو کنید.
سؤالات متداول
بهترین زمان دیدن جنگل‌های شمال در پاییز چه موقع است؟
به‌طور کلی از اواخر مهر تا اواسط آذر. جنگل‌های مرتفع مثل ابر و الیمستان زودتر و در نیمه دوم مهر و اوایل آبان رنگ می‌گیرند و جنگل‌های جلگه‌ای و ساحلی مثل سی‌سنگان، نور، النگدره و گیسوم از اواسط آبان تا آذر دیدنی‌ترند.
کدام جنگل شمال برای کمپ خانوادگی مناسب‌تر است؟
سی‌سنگان، پارک جنگلی نور و النگدره به خاطر نگهبانی، سرویس بهداشتی و دسترسی آسفالته، گزینه‌های امن‌تری برای خانواده‌ها و کمپرهای تازه‌کار هستند. ابر و الیمستان برای کسانی مناسب‌ترند که تجربه کمپ در طبیعت بدون امکانات را دارند.
نزدیک‌ترین جنگل پاییزی شمال به تهران کدام است؟
از میان جنگل‌های این فهرست، الیمستان، پارک جنگلی نور و سی‌سنگان با فاصله تقریبی ۲۰۰ تا ۲۳۰ کیلومتر نزدیک‌ترین‌ها هستند و در یک سفر دو روزه به‌راحتی قابل دیدن‌اند.
آیا کمپ کردن در جنگل‌های شمال در پاییز خطرناک است؟
اگر نکات ایمنی را رعایت کنید، نه. در محوطه‌های مجاز چادر بزنید، از بستر رودخانه فاصله بگیرید، غذا و زباله را بیرون نگذارید و قبل از راه افتادن، پیش‌بینی هواشناسی را نگاه کنید. در جنگل‌هایی مثل ابر و الیمستان که حیات‌وحش بیشتری دارند، تنها کمپ نکنید.
جمع بندی
هشت جنگلی که معرفی کردیم، هر کدام تجربه متفاوتی از پاییز شمال می‌دهند: دریای ابر و سرمای شبانه جنگل ابر، مه و اسب‌های الیمستان، کمپ خانوادگی کنار دریا در سی‌سنگان و پارک نور، رودخانه و دره‌های دو هزار، دریاچه آرام لفور، فرش نارنجی النگدره و جاده جنگلی گیسوم. برای دیدن جنگل‌های دیدنی شمال در پاییز، اول ارتفاع جنگل و زمان اوج رنگ‌ها را با تاریخ سفرتان تطبیق دهید، بعد میزان آمادگی‌تان برای کمپ را بسنجید. اگر هم ترجیح می‌دهید شب را زیر سقف بگذرانید، اجاره روزانه ویلا در شهرهای نزدیک را از جاکجاست انجام دهید و روزهایتان را در جنگل بگذرانید.
منبع تصاویر (ویکی‌مدیا کامنز؛ همه با برش و اصلاح رنگ): تصویر شاخص پاییز در پارک جنگلی النگدره اثر Ataei mohammadi، مجوز CC BY-SA 4.0؛ دریای ابر در جنگل ابر اثر پوریا افخمی (Pixoos)، مجوز CC BY-SA 4.0؛ جنگل الیمستان اثر LACIPETO، مجوز CC BY-SA 4.0؛ پارک جنگلی سی‌سنگان اثر ak ba، مجوز CC BY-SA 3.0؛ دریاچه سد البرز (لفور) اثر حوا احمدی، مجوز CC BY 4.0؛ جنگل گیسوم اثر ninara، مجوز CC BY-SA 2.0.
دیدگاه‌ها
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است. اولین نفر باشید!